Na czym polega ten związek i czy możliwe jest podejście terapeutyczne, które obejmuje jednocześnie jelita i kręgosłup?
Spis treści:
Czym jest IBS (zespół jelita drażliwego)?
Czy od zespołu jelita drażliwego może boleć kręgosłup?
2.1 Dlaczego IBS powoduje ból pleców? Związek między bólem kręgosłupa a IBS
Leczenie zespołu jelita drażliwego
3.1 Ćwiczenia na objawy zespołu jelita drażliwego
3.2 Probiotyki na zaburzenia w pracy jelit i zaburzenia mikroflory jelitowej
3.3 Osteopatia w zespole jelita drażliwego
Czym jest IBS (zespół jelita drażliwego)?
IBS (zespół jelita drażliwego) to przewlekła choroba układu pokarmowego o charakterze czynnościowym. Nie stwierdza się w niej uchwytnych zmian strukturalnych ani zapalnych w obrębie przewodu pokarmowego, mimo obecności uciążliwych objawów. Ponadto, to jedna z najczęstszych przyczyn bólu brzucha u dorosłych i młodych dorosłych. Szacuje się, że dotyczy nawet do 10% populacji w każdym kraju.
Typowe objawy zespołu jelita drażliwego to:
🤕 ból brzucha (najczęściej ból podbrzusza, ustępujący po wypróżnieniu),
🚽 zaburzenia rytmu wypróżnień – zaparcia, biegunki lub naprzemiennie jedno i drugie,
💨 wzdęcia i uczucie przelewania się w brzuchu,
💩 uczucie niepełnego wypróżnienia i obecność śluzu w stolcu.
IBS to zaburzenie wieloczynnikowe. Na jego rozwój wpływają:
przewlekły stres i zaburzenia osi mózg–jelito,
przebyte infekcje jelitowe (tzw. postinfekcyjna postać IBS),
zaburzenia mikrobioty jelitowej,
czynniki dietetyczne i nietolerancje pokarmowe.
Czy od zespołu jelita drażliwego może boleć kręgosłup?
Choć IBS klasyfikowany jest jako choroba jelit, w jego przebiegu mogą wystąpić dolegliwości pozajelitowe. Wielu pacjentów zgłasza ból kręgosłupa lędźwiowego, napięcie mięśni przykręgosłupowych, a nawet przewlekły ból pleców. Dolegliwości te często mają więc charakter bólu rzutowanego, czyli odczuwanego w miejscu odległym od rzeczywistego źródła problemu.
Zespół jelita drażliwego może zatem wywoływać bóle pleców poprzez:
współistniejące napięcia mięśni brzucha i dna miednicy,
deregulację układu nerwowego autonomicznego,
reakcje zapalne i nadwrażliwość trzewną.
Dlaczego IBS powoduje ból pleców? Związek między bólem kręgosłupa a IBS
Ból kręgosłupa lędźwiowego u pacjentów z IBS nie jest przypadkowy. Jego geneza wynika z kilku nakładających się mechanizmów:
🧠 Zaburzenia osi mózg–jelito – układ nerwowy przewodu pokarmowego (tzw. „drugi mózg”) jest ściśle połączony z centralnym układem nerwowym. Nadmierne pobudzenie i przewlekły stres mogą aktywować tzw. sensytyzację ośrodkową, zwiększając odczuwanie bólu również w rejonie pleców.
🔄 Ból rzutowany – struktury jelitowe unerwione są przez te same segmenty rdzenia kręgowego co dolna część pleców. W wyniku tzw. bólu trzewno-somatycznego, mózg może błędnie interpretować sygnały z jelit jako ból kręgosłupa.
💪 Napięcia powięziowe i mięśniowe – przewlekłe wzdęcia i nieprawidłowe napięcie mięśni brzucha mogą prowadzić do przeciążenia mięśni przykręgosłupowych i struktur biodrowo-lędźwiowych.
🔥 Utrzymujący się stan zapalny o niskim nasileniu – typowy dla IBS – wpływa na ogólną percepcję bólu i napięcie w obrębie tułowia.
Leczenie zespołu jelita drażliwego
Zespół jelita drażliwego (IBS) wymaga indywidualnego i wielokierunkowego podejścia terapeutycznego. Nie istnieje jedno, uniwersalne leczenie – skuteczność zależy od dominujących objawów, obecności czynników psychicznych, stylu życia oraz współistniejących chorób, takich jak fibromialgia. Kluczowymi elementami są: dieta (w tym dieta FODMAP), probiotyki, aktywność fizyczna, techniki relaksacyjne oraz – w wybranych przypadkach – wsparcie farmakologiczne lub manualne, np. osteopatia.
Ćwiczenia na objawy zespołu jelita drażliwego
Ruch to jeden z najprostszych, a zarazem najskuteczniejszych sposobów wspierania funkcjonowania jelit i redukcji dolegliwości. Regularna aktywność fizyczna stymuluje perystaltykę jelit, redukuje poziom stresu i łagodzi napięcia mięśniowe w obrębie brzucha i dolnych partii pleców.
Warto postawić na:
🧘♀️ ćwiczenia oddechowe i rozluźniające – wspierają pracę nerwu błędnego i redukują objawy somatyczne,
🚶♀️ marsz, jogę, pilates – poprawiają trawienie i ułatwiają eliminację gazów,
🧍♂️ korekcję postawy – prawidłowa postawa ciała zmniejsza ucisk na narządy wewnętrzne i redukuje silne bóle kręgosłupa oraz objawy związane z IBS.
Pacjenci z przewlekłym bólem kręgosłupa powinni skonsultować się z fizjoterapeutą lub osteopatą, który dobierze ćwiczenia niwelujące napięcie powłok brzusznych bez pogłębiania dolegliwości pleców
Probiotyki na zaburzenia w pracy jelit i zaburzenia mikroflory jelitowej
Zaburzenia mikroflory jelitowej to częsty problem u pacjentów z IBS. Zmniejszona różnorodność bakterii jelitowych, przerost patogenów czy nierównowaga między szczepami może prowadzić do nasilenia wzdęć, biegunek i nietolerancji pokarmowych.
🎯 Probiotyki, czyli żywe kultury bakterii, wspierają barierę jelitową, redukują stan zapalny i modulują odpowiedź immunologiczną. Wybór preparatu powinien być dostosowany do objawów: np. Lactobacillus plantarum może łagodzić ból brzucha, a Bifidobacterium infantis wspiera regularność wypróżnień.
Suplementację probiotykami warto połączyć z:
🍽️ dietą lekkostrawną, eliminującą produkty wzdymające,
🥦 dietą FODMAP, która ogranicza fermentujące węglowodany nasilające objawy.
Probiotyki są szczególnie pomocne w sytuacji, gdy IBS pojawił się po antybiotykoterapii lub współistnieją infekcje jelitowe. Przeczytaj: Jak odbudować florę bakteryjną po antybiotyku?
Osteopatia w zespole jelita drażliwego
Przy IBS, które jest zaburzeniem czynnościowym, osteopatia, zwłaszcza wisceralna, bywa stosowana jako uzupełnienie leczenia. Terapia manualna skupiająca się na narządach jamy brzusznej pomaga zmniejszyć napięcie powięzi, poprawić ruchomość trzewną i usprawnić krążenie w obrębie jelit.
Osteopatia wisceralna w objawach zespołu jelita drażliwego może:
🤲 złagodzić uczucie pełności i parcia na stolec,
🔄 poprawić przepływ limfy i krwi w obrębie jamy brzusznej,
📉 zmniejszyć nasilenie objawów IBS oraz przewlekłego bólu kręgosłupa.
Dodatkowo, osteopata może ocenić postawę ciała i wprowadzić techniki wpływające na jej poprawę. Korekcja postawy potrafi zmniejszyć zarówno bóle brzucha, jak i silne bóle kręgosłupa, szczególnie u osób z dominującym typem IBS-D (z przewagą biegunek).
❗ Osteopatia nie zastępuje leczenia dietetycznego ani farmakologicznego, ale może być wartościowym wsparciem w holistycznej terapii.
Bibliografia:
Barassi G., Pirozzi G., Iorio A. i in., Quantum Medicine and Irritable Bowel Syndrome-Associated Chronic Low-Back Pain: A Pilot Observational Study on the Clinical and Bio-Psycho-Social Effects of Bioresonance Therapy, Medicina (Kaunas) 2024, 60(7): 1099.
Mayer E., Ryu H., Bhatt R., Mol Psychiatry. 2023, 28(4), s. 1451–1465.
Müller A., Franke H., Resch K. i in., J Am Osteopath Assoc 2014, 114(6), s. 470-479.
Spiegel B., Gravity and the Gut: A Hypothesis of Irritable Bowel Syndrome, Am J Gastroenterol. 2022, 117(12), s. 1933–1947.
