Na czym polega ten związek i czy możliwe jest podejście terapeutyczne, które obejmuje jednocześnie jelita i kręgosłup?
Spis treści:
Czym jest IBS (zespół jelita drażliwego)?
Czy od zespołu jelita drażliwego może boleć kręgosłup?
2.1 Dlaczego IBS powoduje ból pleców? Związek między bólem kręgosłupa a IBS
Leczenie zespołu jelita drażliwego
3.1 Ćwiczenia na objawy zespołu jelita drażliwego
3.2 Probiotyki na zaburzenia w pracy jelit i zaburzenia mikroflory jelitowej
3.3 Osteopatia w zespole jelita drażliwego
Czym jest IBS (zespół jelita drażliwego)?
IBS (zespół jelita drażliwego) to przewlekła choroba układu pokarmowego o charakterze czynnościowym. Nie stwierdza się w niej uchwytnych zmian strukturalnych ani zapalnych w obrębie przewodu pokarmowego, mimo obecności uciążliwych objawów. Ponadto, to jedna z najczęstszych przyczyn bólu brzucha u dorosłych i młodych dorosłych. Szacuje się, że dotyczy nawet do 10% populacji w każdym kraju.
Typowe objawy zespołu jelita drażliwego to:
🤕 ból brzucha (najczęściej ból podbrzusza, ustępujący po wypróżnieniu),
🚽 zaburzenia rytmu wypróżnień – zaparcia, biegunki lub naprzemiennie jedno i drugie,
💨 wzdęcia i uczucie przelewania się w brzuchu,
💩 uczucie niepełnego wypróżnienia i obecność śluzu w stolcu.
IBS to zaburzenie wieloczynnikowe. Na jego rozwój wpływają:
przewlekły stres i zaburzenia osi mózg–jelito,
przebyte infekcje jelitowe (tzw. postinfekcyjna postać IBS),
zaburzenia mikrobioty jelitowej,
czynniki dietetyczne i nietolerancje pokarmowe.
Czy od zespołu jelita drażliwego może boleć kręgosłup?
Choć IBS klasyfikowany jest jako choroba jelit, w jego przebiegu mogą wystąpić dolegliwości pozajelitowe. Wielu pacjentów zgłasza ból kręgosłupa lędźwiowego, napięcie mięśni przykręgosłupowych, a nawet przewlekły ból pleców. Dolegliwości te często mają więc charakter bólu rzutowanego, czyli odczuwanego w miejscu odległym od rzeczywistego źródła problemu.
Zespół jelita drażliwego może zatem wywoływać bóle pleców poprzez:
współistniejące napięcia mięśni brzucha i dna miednicy,
deregulację układu nerwowego autonomicznego,
reakcje zapalne i nadwrażliwość trzewną.
Dlaczego IBS powoduje ból pleców? Związek między bólem kręgosłupa a IBS
Ból kręgosłupa lędźwiowego u pacjentów z IBS nie jest przypadkowy. Jego geneza wynika z kilku nakładających się mechanizmów:
🧠 Zaburzenia osi mózg–jelito – układ nerwowy przewodu pokarmowego (tzw. „drugi mózg”) jest ściśle połączony z centralnym układem nerwowym. Nadmierne pobudzenie i przewlekły stres mogą aktywować tzw. sensytyzację ośrodkową, zwiększając odczuwanie bólu również w rejonie pleców.
🔄 Ból rzutowany – struktury jelitowe unerwione są przez te same segmenty rdzenia kręgowego co dolna część pleców. W wyniku tzw. bólu trzewno-somatycznego, mózg może błędnie interpretować sygnały z jelit jako ból kręgosłupa.
💪 Napięcia powięziowe i mięśniowe – przewlekłe wzdęcia i nieprawidłowe napięcie mięśni brzucha mogą prowadzić do przeciążenia mięśni przykręgosłupowych i struktur biodrowo-lędźwiowych.
🔥 Utrzymujący się stan zapalny o niskim nasileniu – typowy dla IBS – wpływa na ogólną percepcję bólu i napięcie w obrębie tułowia.
Leczenie zespołu jelita drażliwego
Zespół jelita drażliwego (IBS) wymaga indywidualnego i wielokierunkowego podejścia terapeutycznego. Nie istnieje jedno, uniwersalne leczenie – skuteczność zależy od dominujących objawów, obecności czynników psychicznych, stylu życia oraz współistniejących chorób, takich jak fibromialgia. Kluczowymi elementami są: dieta (w tym dieta FODMAP), probiotyki, aktywność fizyczna, techniki relaksacyjne oraz – w wybranych przypadkach – wsparcie farmakologiczne lub manualne, np. osteopatia.
Ćwiczenia na objawy zespołu jelita drażliwego
Ruch to jeden z najprostszych, a zarazem najskuteczniejszych sposobów wspierania funkcjonowania jelit i redukcji dolegliwości. Regularna aktywność fizyczna stymuluje perystaltykę jelit, redukuje poziom stresu i łagodzi napięcia mięśniowe w obrębie brzucha i dolnych partii pleców.
Warto postawić na:
🧘♀️ ćwiczenia oddechowe i rozluźniające – wspierają pracę nerwu błędnego i redukują objawy somatyczne,
🚶♀️ marsz, jogę, pilates – poprawiają trawienie i ułatwiają eliminację gazów,
🧍♂️ korekcję postawy – prawidłowa postawa ciała zmniejsza ucisk na narządy wewnętrzne i redukuje silne bóle kręgosłupa oraz objawy związane z IBS.
Pacjenci z przewlekłym bólem kręgosłupa powinni skonsultować się z fizjoterapeutą lub osteopatą, który dobierze ćwiczenia niwelujące napięcie powłok brzusznych bez pogłębiania dolegliwości pleców
Probiotyki na zaburzenia w pracy jelit i zaburzenia mikroflory jelitowej
Zaburzenia mikroflory jelitowej to częsty problem u pacjentów z IBS. Zmniejszona różnorodność bakterii jelitowych, przerost patogenów czy nierównowaga między szczepami może prowadzić do nasilenia wzdęć, biegunek i nietolerancji pokarmowych.
🎯 Probiotyki, czyli żywe kultury bakterii, wspierają barierę jelitową, redukują stan zapalny i modulują odpowiedź immunologiczną. Wybór preparatu powinien być dostosowany do objawów: np. Lactobacillus plantarum może łagodzić ból brzucha, a Bifidobacterium infantis wspiera regularność wypróżnień.
Suplementację probiotykami warto połączyć z:
🍽️ dietą lekkostrawną, eliminującą produkty wzdymające,
🥦 dietą FODMAP, która ogranicza fermentujące węglowodany nasilające objawy.
Probiotyki są szczególnie pomocne w sytuacji, gdy IBS pojawił się po antybiotykoterapii lub współistnieją infekcje jelitowe. Przeczytaj: Jak odbudować florę bakteryjną po antybiotyku?
Osteopatia w zespole jelita drażliwego
Choć IBS jest zaburzeniem czynnościowym, coraz więcej dowodów wskazuje, że osteopatia – szczególnie wisceralna – może skutecznie łagodzić objawy i poprawiać jakość życia pacjentów. Terapia manualna skupiająca się na narządach jamy brzusznej pomaga zmniejszyć napięcie powięzi, poprawić ruchomość trzewną i usprawnić krążenie w obrębie jelit.
Osteopatia wisceralna w objawach zespołu jelita drażliwego może:
🤲 złagodzić uczucie pełności i parcia na stolec,
🔄 poprawić przepływ limfy i krwi w obrębie jamy brzusznej,
📉 zmniejszyć nasilenie objawów IBS oraz przewlekłego bólu kręgosłupa.
Dodatkowo, osteopata może ocenić postawę ciała i wprowadzić techniki wpływające na jej poprawę. Korekcja postawy potrafi zmniejszyć zarówno bóle brzucha, jak i silne bóle kręgosłupa, szczególnie u osób z dominującym typem IBS-D (z przewagą biegunek).
❗ Osteopatia nie zastępuje leczenia dietetycznego ani farmakologicznego, ale może być wartościowym wsparciem w holistycznej terapii.
Bibliografia:
Barassi G., Pirozzi G., Iorio A. i in., Quantum Medicine and Irritable Bowel Syndrome-Associated Chronic Low-Back Pain: A Pilot Observational Study on the Clinical and Bio-Psycho-Social Effects of Bioresonance Therapy, Medicina (Kaunas) 2024, 60(7): 1099.
Mayer E., Ryu H., Bhatt R., Mol Psychiatry. 2023, 28(4), s. 1451–1465.
Müller A., Franke H., Resch K. i in., J Am Osteopath Assoc 2014, 114(6), s. 470-479.
Spiegel B., Gravity and the Gut: A Hypothesis of Irritable Bowel Syndrome, Am J Gastroenterol. 2022, 117(12), s. 1933–1947.
