„Jelita a odporność – dlaczego 70% układu odpornościowego znajduje się w jelitach?”

Kluczową rolę odgrywa tu mikrobiota jelitowa. Jej równowaga warunkuje prawidłową odpowiedź immunologiczną. W tym artykule przyjrzymy się, dlaczego tak duża część odporności zależy od stanu jelit i jak o nią skutecznie dbać.

Spis treści:

1. Czym jest mikrobiota jelitowa i jaką odgrywa rolę?

2. Czy jelita są największym narządem odpornościowym w organizmie?

   2.1 Jelita a wspieranie odporności: w jaki sposób mikrobiom jelit wpływa na układ odpornościowy?

3. Jakie badania wykonać, aby ocenić stan jelit?

   3.1 Analiza mikrobioty jelitowej (badanie kału)

   3.2 Ocena poziomu SCFA

   3.3 Testy na nietolerancje pokarmowe i alergie

   3.4 Badanie kalprotektyny i zonuliny w kale

   3.5 Ocena reakcji na prebiotyki i błonnik (np. inulinę)

4. Jak dbać o mikrobiotę jelitową i funkcjonowanie układu odpornościowego?

   4.1 Colostrum a odporność

   4.2 Kwasy omega i zdrowe nawyki żywieniowe

   4.3 Laktoferyna a odporność

   4.4 Styl życia a odporność

   4.5 Probiotyki i prebiotyki w drodze do zdrowej mikroflory

Czym jest mikrobiota jelitowa i jaką odgrywa rolę?

Mikrobiota jelitowa to złożony ekosystem bilionów mikroorganizmów zamieszkujących przewód pokarmowy człowieka. Prawidłowa mikrobiota jelitowa odgrywa kluczową rolę nie tylko w trawieniu, ale także w regulacji odporności, produkcji witamin (np. K i z grupy B) oraz ochronie przed patogenami.

Jej główne funkcje to:

• 🦠 funkcja barierowa – bakterie jelitowe konkurują z patogenami o przestrzeń i składniki odżywcze, wspierając szczelność bariery jelitowej,

• 🔄 immunomodulacja – kontakt mikroflory z komórkami odpornościowymi jelita pobudza produkcję cytokin i przeciwciał,

• 🧬 wpływ na metabolizm – mikrobiota rozkłada niestrawione resztki pokarmowe i wytwarza krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe (SCFA), wspierające zdrowie jelit.

Zaburzenia mikrobioty jelitowej (dysbioza) mogą prowadzić do upośledzenia funkcji mikrobioty jelitowej, osłabienia bariery jelitowej, a w konsekwencji – do przewlekłych stanów zapalnych, nietolerancji pokarmowych i zaburzeń odporności.

Czy jelita są największym narządem odpornościowym w organizmie?

Tak – jelita są największym narządem odpornościowym człowieka, ponieważ mieszczą aż 70–80% wszystkich komórek odpornościowych. Ich zadaniem jest nie tylko obrona przed patogenami, ale także tolerancja wobec korzystnej mikroflory jelitowej i pokarmów.

Znaczenie jelit dla odporności:

• 🧫 Różnorodność mikroflory jelit warunkuje zdolność jelit do neutralizacji drobnoustrojów chorobotwórczych.

• 🛡️ Odporność śluzówek jelit zależy od stanu błony śluzowej, produkcji IgA oraz działania cytokin i limfocytów.

• 🔬 Choroby zapalne jelit (np. wrzodziejące zapalenie jelita grubego czy choroba Leśniowskiego-Crohna) są często wynikiem zaburzeń mikroflory jelit, które prowadzą do nieprawidłowej aktywacji układu odpornościowego.

Zatem zdrowie jelit to fundament zdrowej odporności – zarówno ogólnej, jak i lokalnej, związanej z błonami śluzowymi.

Potrzebujesz wsparcia w diecie? zapraszamy do konsultacji u psychodietetyka 

Jelita a wspieranie odporności: w jaki sposób mikrobiom jelit wpływa na układ odpornościowy?

Flora jelitowa odgrywa rolę strażnika układu odpornościowego, nieustannie komunikując się z komórkami gospodarza. Jaki ma wpływ na odporność?

• 💡 Korzystne bakterie jelitowe uczą układ odpornościowy odróżniać „swoje” od „obcych”, zapobiegając autoagresji.

• 🛡️ Zdrowe jelita to więcej komórek odpornościowych gotowych do reakcji zapalnej, gdy organizm zostanie zaatakowany.

• 🔄 Aktywność mikrobioty jelitowej pobudza wytwarzanie cząsteczek sygnałowych (np. interleukin), które kierują odpowiedzią odpornościową.

• 🌱 Zdrowie mikrobioty jelitowej wpływa również na działanie barier fizycznych (np. śluzu) i produkcję naturalnych peptydów przeciwdrobnoustrojowych.

Zaburzenie równowagi między gatunkami bakterii może prowadzić do obniżenia odporności, nadreaktywności immunologicznej oraz większej podatności na infekcje i choroby autoimmunologiczne.

Jakie badania wykonać, aby ocenić stan jelit?

Ocena stanu jelit to ważny krok w diagnostyce wielu dolegliwości – od problemów trawiennych po alergie i choroby metaboliczne. Coraz więcej uwagi poświęca się nie tylko budowie jelit, ale przede wszystkim składowi mikrobioty jelitowej, który ma istotny wpływ na układ immunologiczny, metabolizm oraz ogólny stan zdrowia organizmu. Jakie badania warto rozważyć?

🔬 Analiza mikrobioty jelitowej (badanie kału)

• pozwala określić skład mikrobioty jelitowej, jej różnorodność i ilość konkretnych szczepów bakterii (np. Bifidobacterium, Lactobacillus),

• wykrywa obecność drobnoustrojów potencjalnie patogennych (np. Candida, Clostridium difficile),

🧪 Ocena poziomu SCFA

• obejmuje m.in. kwas masłowy, kwas propionowy i kwas octowy – produkty fermentacji błonnika przez bakterie jelitowe,

• niedobór SCFA może być powiązany z insulinoopornością, stanami zapalnymi i obniżoną odpornością.

💡 Testy na nietolerancje pokarmowe i alergie

• przewlekłe reakcje nadwrażliwości mogą świadczyć o zaburzeniu mikroflory lub rozregulowanej immunizacji jelitowej,

• testy pomagają wykluczyć produkty nasilające objawy i wspierają ocenę stanu jelit w kontekście przewlekłych dolegliwości jelitowych.

🧫 Badanie kalprotektyny i zonuliny w kale

• kalprotektyna wskazuje na stany zapalne w obrębie jelit,

• zonulina pomaga ocenić stopień przepuszczalności bariery jelitowej, co ma wpływ na układ immunologiczny i rozwój alergii oraz autoagresji.

🍽️ Ocena reakcji na prebiotyki i błonnik (np. inulinę)

• w niektórych laboratoriach można ocenić, jak organizm reaguje na zwiększoną podaż inuliny – wskaźnik sprawności fermentacji i zdrowia mikrobioty.

  
  

Jak dbać o mikrobiotę jelitową i funkcjonowanie układu odpornościowego?

Odpowiednia aktywność mikrobioty jelitowej wspiera dojrzewanie limfocytów, produkcję przeciwciał i odporność śluzówkową. Aby zadbać o odporność mikroflory jelitowej, warto m.in.:

• 🥬 wprowadzić zbilansowaną dietę bogatą w błonnik i fermentowane produkty roślinne,

• 🚶‍♀️ zadbać o ruch i ograniczenie stresu,

• 💊 rozważyć celowaną suplementację (np. prebiotyki i probiotyki).

Colostrum a odporność

Colostrum bovinum, czyli siara bydlęca, to naturalne źródło immunoglobulin, czynników wzrostu i białek wspierających odporność. Znacząco wpływa na liczbę komórek odpornościowych, pobudza aktywność fagocytów i wzmacnia barierę jelitową, co przekłada się na zdrową mikroflorę jelitową.

Co ważne – colostrum może być stosowane także u dzieci. Układ odpornościowy dziecka dojrzewa stopniowo i potrzebuje naturalnego wsparcia w sytuacjach, takich jak infekcje i alergie. Może być również pomocne w odbudowaniu flory bakteryjnej antybiotykoterapii.

Kwasy omega i zdrowe nawyki żywieniowe

Wprowadzenie zdrowej diety bogatej w kwasy omega-3 (np. z tłustych ryb morskich, siemienia lnianego, orzechów włoskich) wykazuje działanie przeciwzapalne i wspomaga prawidłową pracę układu odpornościowego.

Zdrowe nawyki żywieniowe, takie jak unikanie przetworzonej żywności, nadmiaru cukrów prostych i tłuszczów trans, mogą znacząco zmniejszyć ryzyko infekcji oraz przewlekłych stanów zapalnych.

Laktoferyna a odporność

Laktoferyna to białko obecne m.in. w mleku matki, które wykazuje działanie przeciwdrobnoustrojowe, immunomodulujące i przeciwzapalne. Hamuje rozwój szkodliwych bakterii, wspiera aktywację limfocytów T i reguluje odpowiedź immunologiczną. Jej stosowanie może być pomocne m.in. przy nawrotach infekcji, przy stanach zapalnych przewodu pokarmowego oraz w trakcie osłabienia odporności po antybiotykoterapii.

Styl życia a odporność

Zdrowy styl życia i aktywny styl życia to podstawy odporności. Regularny ruch, sen, dobrze zbilansowana dieta i unikanie używek to filary dobrego samopoczucia. Tymczasem przewlekły stres, depresja czy zaburzenia nastroju mogą prowadzić do osłabienia odporności i zaburzenia równowagi mikrobioty. Jeśli szukasz sposobu na zdrowe ciało i umysł, sprawdź, jak działa medytacja.

Probiotyki i prebiotyki w drodze do zdrowej mikroflory

Probiotyki (żywe kultury bakterii) i prebiotyki (substancje wspierające ich rozwój, np. inulina) to dwa kluczowe elementy w utrzymaniu równowagi mikrobiologicznej w jelitach. Ich regularne stosowanie wpływa na rozwój korzystnych bakterii, wspiera trawienie, wzmacnia barierę jelitową i może chronić przed infekcjami. Szczególnie istotne są w czasie i po antybiotykoterapii, gdy naturalna mikroflora jelitowa ulega zubożeniu.

🦠 Zdrowa mikrobiota to taka, która jest zróżnicowana i bogata w korzystne bakterie.

🍎 Warto wspierać ją dietą bogatą w błonnik, kiszonki, fermentowane napoje roślinne i suplementy celowane.

Przeczytaj na naszym blogu: Mikrobiota jelitowa – Twój wewnętrzny ekosystem

Bibliografia:

1. Ghosh S., Iacucci M., Diverse Immune Effects of Bovine Colostrum and Benefits in Human Health and Disease, Nutrients. 2021, 13(11): 3798.

2. Hays K., Pfaffinger J., Ryznar R., The interplay between gut microbiota, short-chain fatty acids, and implications for host health and disease, Gut Microbes 2024, 16(1): 2393270.

3. Hutchinson A., Tingö L., Brummer R., The Potential Effects of Probiotics and ω-3 Fatty Acids on Chronic Low-Grade Inflammation, Nutrients 2020, 12(8): 2402.

4. Wu H., Wu E., The role of gut microbiota in immune homeostasis and autoimmunity, Gut Microbes 2012, 3(1): 4-14.