Spis treści:
Co to znaczy poród z ochroną krocza?
Czy można urodzić bez pęknięcia krocza podczas porodu?
Jak wygląda naturalna ochrona krocza w trakcie porodu?
Jak wykonać masaż krocza?
Ćwiczenia mięśni dna miednicy i aktywność fizyczna a uniknięcie nacięcia krocza
Fizjoterapia uroginekologiczna i osteopatia w przygotowaniu krocza do porodu
🤱 Co to znaczy poród z ochroną krocza?
✅ Jest to poród, w którym nie wykonuje się nacięcia krocza. Chociaż nacięcie krocza (inaczej zabieg epizjotomii) jest najczęściej wykonywanym zabiegiem podczas porodu [1] ima chronić jego tkanki przed pęknieciem, powstałe na jego skutek uszkodzenia tkanek krocza również mają swoje konsekwencje tuż po porodzie i w przyszłości. Jako że wszystkie tkanki na siebie wzajemnie oddziałują, a obecne w nich blizny mogą dawać objawy nawet w dalekich obszarach od miejsca cięcia, warto zwrócić uwagę na sposoby zmniejszające ryzyko urazów krocza podczas porodu.
🛡️ Ochrona krocza u kobiet rodzących, choć ma duże znaczenie, nie zawsze jest możliwa. Czasem przemawiają za tym różnorodne indywidualne uwarunkowania tkankowe, masa urodzeniowa dziecka i inne czynniki. W takich przypadkach nacięcie ma zmniejszyć ryzyko poważnych urazów krocza.
❓ Czy można urodzić bez pęknięcia krocza podczas porodu?
Poród z ochroną krocza jest możliwy, zwłaszcza po prawidłowym przygotowaniu się do niego.
🌍 Obecnie Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) zaleca wykonywanie nacięcia krocza wyłącznie w przypadkach, gdy jest ono konieczne. Takie sytuacje zdarzają się, gdy płód jest duży, przy braku postępu porodu, gdy pojawia się zagrożenie dla dziecka i trzeba mu ułatwić wyjście na świat i gdy tkanki krocza są w bardzo małym stopniu elastyczne. Odchodzi się od rutynowego nacięcia krocza, nie jest już ono standardem w każdym przypadku. Decyduje o tym lekarz, kierując się aktualnymi wytycznymi oraz dobrem matki i dziecka.
Jak wskazują prof. V. Skrzypulec-Plinta, K. Tukajska i E. Urbańska:
Na podstawie badań naukowych wskazano, że liczba epizjotomii nie powinna przekraczać 5–20%.
👉 To, czy nacinanie krocza będzie konieczne, zależy od wielu czynników. Znaczenie może mieć m.in. wiek kobiety rodzącej, liczba porodów, jaką kobieta ma za sobą i sam przebieg porodu (w tym długość trwania jego drugiej fazy - im drugi okres porodu trwa dłużej, tym wyższe prawdopodobieństwo konieczności nacięcia krocza).
Duże znaczenie ma także pozycja do porodu. Ryzyko pęknięcia krocza zmniejszają tzw. pozycje wertykalne, takie jak pozycja kuczna, kolankowo-łokciowa, siedząca na specjalnym krześle porodowym lub stojąca.
📌 Badacze z Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego wskazują też znieczulenie zewnątrzoponowe jako czynnik mogący zwiększyć ryzyko konieczności nacięcia krocza i pęknięcia śluzówki pochwy. Jednak znane są metody, które zwiększają prawdopodobieństwo porodu bez konieczności nacięcia krocza i bez jego pęknięcia.
❓ Jak wygląda naturalna ochrona krocza w trakcie porodu?
Naturalna ochrona krocza u kobiet rodzących polega na stworzeniu warunków do jak najmniejszego ryzyka pęknięcia krocza. Ryzyko uszkodzenia krocza zmniejsza:
✅ pozycja wertykalna (spionizowana) - takie pozycje sprzyjają równomiernemu naciskowi główki dziecka na tkanki krocza i zapobiegają gwałtownemu naparciu główki na tkanki w okolicach odbytu (właśnie ten mechanizm najczęściej odpowiada za pęknięcie krocza)
✅ dobra współpraca z położną
✅prawidłowo wykonywane parcie
✅prawidłowe oddychanie (warto już w ciąży opanować oddech przeponowy)
✅ masowanie krocza
✅ poród w wodzie.
👐 Jak wykonać masaż krocza?
Poprzez masaż krocza pracuje się nad uelastycznieniem jego tkanek. Im bardziej elastyczne, tym lepiej znoszą rozciągnięcia.
Kiedy możesz zacząć masowanie krocza?
Zazwyczaj masowanie krocza rozpoczyna się ok. 35 tygodnia ciąży, a w niektórych przypadkach wcześniej. 35 tydzień ciąży to dobry moment, aby zacząć masować krocze, gdyż właśnie wtedy wydziela się już dużo relaksyny. To hormon, który pomaga w rozluźnieniu tkanek. Jeżeli nie ma do tego przeciwwskazań, lekarz może zezwolić na to, aby wykonywać masaż krocza wcześniej. Takie zalecenie również można otrzymać wcześniej od fizjoterapeutki uroginekologicznej. Jest tak wtedy, gdy lekarz wykluczy ewentualne przeciwwskazania związane z przebiegiem ciąży (takie jak np. przedwczesne skracanie szyjki macicy).
🧴 Jakich olejków używać do masażu krocza?
Do masowania krocza dobrze sprawdza się specjalny żel położniczy, żel do USG lub naturalny olej z wiesiołka albo olej migdałowy. Ważne jest, aby olejki do masażu krocza nie zawierały składników zapachowych i nie miały w składzie wielu sztucznych składników, mogących wywołać podrażnienia delikatnej skóry krocza.
👐 Jak wykonywać masaż krocza?
🧤 Jeżeli masz długie paznokcie, zacznij od nałożenia lateksowych rękawiczek (jeśli nie masz uczulenia na lateks).
✅ Przyjmij taką pozycję, jak do snu w ciąży, czyli leżenie na lewym boku. Prawa noga jest swobodnie ułożona na materacu łóżka, a lewa noga jest ułożona na poduszce znajdującej się przed prawą nogą. Nogi ułożone są swobodnie, nie uciskają na siebie. Taka pozycja wspomaga rozluźnienie mięśni dna miednicy.
Możesz też masować krocze w pozycji klęku jednonóż lub w pozycji stojącej z jedną nogą opartą na krzesełku.
🧴 Po przyjęciu pozycji do masażu nabierz na palec żel położniczy lub wybrany, naturalny olejek.
✅ Poszukaj środka ścięgnistego krocza. Jest to miejsce znajdujące się między wejściem do pochwy a odbytem. Po znalezieniu tego miejsca, jeśli nie odczuwasz w nim dyskomfortu, utrzymaj w nim palec.
Oddychaj torem przeponowym.
➡️ Podczas wydechu torem przeponowym delikatnie dociśnij palcem miejsce środka ścięgnistego krocza.
⬅️ Podczas wdechu torem przeponowym zwolnij nacisk na środek ścięgnisty krocza.
🔁 Ponów nacisk na wydechu i zwolnienie nacisku na wdechu jeszcze 3 razy.
Jeżeli sam nacisk nie wywołuje bólu ani dyskomfortu, można przejść do masowania środka ścięgnistego krocza okrężnymi ruchami. Obserwuj reakcje tkanek.
➡️ Jeśli technika masażu okrężnego była dobrze tolerowana, możesz w kolejnym kroku przesunąć opuszek palca do tylnej ściany pochwy. Podczas wydechu torem przeponowym delikatnie dociśnij palcem tylną ściankę pochwy w kierunku odbytu. Podczas wdechu zwolnij nacisk. Powtórz 3 razy.
✅ Następnie włóż drugi palec delikatnie do pochwy i na wydechu dociskaj jej boczne ścianki. Powtórz 3 razy.
Cały masaż powinien trwać ok. 4 minut. Nie należy masować krocza dłużej niż 8 minut. [6]
🚶♀️ Ćwiczenia mięśni dna miednicy i aktywność fizyczna a uniknięcie nacięcia krocza
Aktywność fizyczna w ciąży, jeśli stan zdrowia na to pozwala, jest cennym elementem przygotowania do porodu. Już nawet zwykły spacer angażuje mięśnie dna miednicy, a specjalnie ćwiczenia dla kobiet w ciąży zwiększają elastyczność tkanek. Ważne jest, aby takie ćwiczenia były dobrane przez fizjoterapeutę.
🔹 Jak zaznaczają w swojej pracy M. Krahel, E. Krajewska-Kułak i B. Okurowska-Zawada z Uniwersytetu Medycznego w Białymstoku:
Kobiety, które nie zrezygnowały z aktywności fizycznej, charakteryzują się krótszym czasem trwania poszczególnych okresów porodu [...]. Rozwarcie szyjki macicy postępuje u nich szybciej, a skurcze parte są mniej bolesne. Obserwuje się również zmniejszoną liczbę przypadków nacięcia krocza oraz operacji położniczych, w tym również cięcia cesarskiego.
Ponadto badania cytowane przez wyżej wymienionych badaczy wykazały, że u kobiet, które chodziły na basen aż prawie 69% nie wymagało nacięcia krocza.
👐 Fizjoterapia uroginekologiczna i osteopatia w przygotowaniu krocza do porodu
✅ Osteopatia i fizjoterapia uroginekologiczna to ważne elementy przygotowujące do porodu, pomagające przygotować struktury dna miednicy do przejścia dziecka przez kanał rodny.
Fizjoterapeutka uroginekologiczna lub osteopata może pomóc zadbać o odpowiednią elastyczność tkanek dna miednicy i rozluźnić spięcia obszarów z nimi powiązanych. Nie zawsze bowiem kobieta sama jest świadoma powiązań pomiędzy napięciem w odcinku lędźwiowym czy w udach a stanem mięśni dna miednicy i wielu innych połączeń tkanek krocza z różnymi, często napiętymi okolicami. Fizjoterapeuta lub osteopata wykona dokładne badanie kobiety w ciąży i opowie o najlepszych pozycjach do porodu. Oprócz zastosowania technik manualnych nauczy prawidłowego wykonywania masażu krocza oraz ćwiczeń mięśni dna miednicy.
📚👩🍼 Przydatna jest także edukacja przedporodowa, którą prowadzi zwykle położna, czasem przy współudziale fizjoterapeuty. To właśnie na takich zajęciach można szczegółowo omówić pozycje wertykalne do porodu, jakie ułatwiają przedostanie się dziecka przez kanał rodny i metody zmniejszające ryzyko urazów krocza. Ważne jest także omówienie z położną prawidłowego oddychania podczas porodu. Ono również ma duże znaczenie dla ochrony krocza, podobnie jak dobra współpraca z położną podczas akcji porodowej. Stąd duże znaczenie zajęć w szkołach rodzenia i indywidualne konsultacje z położną.
Temat ten warto omówić także ze swoim lekarzem ginekologiem, który wstępnie może podpowiedzieć, czy będzie konieczne nacięcie krocza. Doradzi też, co zrobić, aby dobrze się przygotować do porodu. Warto uzyskać jak najwięcej wskazówek pomagających poczuć się przed nim pewniej!
Bibliografia:
OR, C. (2020). ANALIZA NACIĘĆ I OBRAŻEŃ KROCZA U RODZĄCYCH. Polski Przegląd Nauk o Zdrowiu.
Zawadzka, Z., Baranowska, B., Duda, T., Romańska, A., & Węgrzyn, P. (2019). Znieczulenie zewnątrzoponowe w porodzie drogami natury a urazy okołoporodowe narządu rodnego-charakterystyka porównawcza. Współczesne Pielęgniarstwo i Ochrona Zdrowia, 8(2), 60-63.
Krahel, M., Krajewska-Kułak, E., & Okurowska-Zawada, B. (2017). Aktywność fizyczna w ciąży–wybrane aspekty. Białymstoku: Zeszyty Naukowe Wydziału Nauk o Zdrowiu Uniwersytetu Medycznego.
Kwiatek, M., Geca, T., Biegaj-Fic, J., & Kwasniewska, A. (2011). Szkoła rodzenia-profil pacjentek oraz wpływ zajęć na przebieg porodu i stan noworodka. Medycyna Ogólna i Nauki o Zdrowiu, 17(3).
Głogowska, J. Opieka okołoporodowa–masaż krocza oraz regeneracja okolic intymnych w połogu. Praktyczna Fizjoterapia & Rehabilitacja, 2022.
Skrzypulec-Plinta V., Tukajska K., Urbańska E., Przygotowanie krocza do porodu, Forum położnictwa i ginekologii, 2023.
