Spis treści:
Jakie są przyczyny powstawania żylaków w ciąży?
Jakie są objawy żylaków u kobiet ciężarnych?
Czy w czasie ciąży mogą pojawić się żylaki w okolicach intymnych?
Leczenie żylaków w ciąży
Sposoby na obrzęki, żylaki i skurcze nóg w czasie ciąży
Jak zapobiegać żylakom w ciąży?
❓ Jakie są przyczyny powstawania żylaków w ciąży?
Żylaki kończyn dolnych w ciąży to częsty problem. 70 - 80% żylaków pojawia się już w 1 trymetrze ciąży!
Dlaczego akurat w tym jakże ważnym dla każdej kobiety czasie pojawia się tendencja do pojawienia się żylaków?
Do rozwoju żylaków przyczyniają się zmiany w organizmie ciężarnej, takie jak:
🫀Zjawiska zachodzące w układzie krążenia w ciąży
🩸 W ciąży następuje wzrost objętości krwi krążącej i wzmożona praca serca. Zwiększa to ciśnienie żylne i siłę parcia na ścianki naczyń. Wzrost ciśnienia w układzie żylnym może, wraz z innymi czynnikami (w tym hormonalnymi) prowadzić do zwiotczenia ścian naczyń i niewydolności żylnej. Obserwuje się także zmiany w funkcjonowaniu zastawek i zmniejszenie powrotu żylnego.
Zjawisko to nasila się w 28 - 29 tygodniu ciąży i osiąga szczyt w 36 tygodniu. Powrót żylny normalizuje się ok. 6 tygodnia po porodzie.
🩸 W ciąży charakterystyczna jest także wzmożona elastyczność żył. Odpowiada za nią m.in. hormon relaksyna, który rozluźnia tkanki miękkie i ścianki naczyń. To ułatwia ich nadmierne poszerzanie się, widoczne jako żylaki.
🤰 Ucisk macicy na naczynia żylne miednicy, zwłaszcza na żyłę główną dolną i żyły biodrowe.
⚖️ Wzrost masy ciała
Stanowi to większe obciążenie dla układu krążenia.
♀️ Hormony płciowe
Zmiany hormonalne w ciąży są ważnym czynnikiem ryzyka żylaków. Ma nie nie wpływ zwłaszcza wzmożona produkcja progesteronu i wzmożona produkcja estrogenów. Hormony te są odpowiedzialne m.in. za wzrost stężenia czynników krzepnięcia i za rozluźnienie włókien kolagenowych znajdujących się w ściankach naczyń krwionośnych.
Jak zaznaczają M. Ropacka-Lesiak i G. Bręborowicz z Kliniki Perinatologii i Ginekologii UM w Poznaniu oraz J. Kasperczak z Oddziału Chirurgicznego Wojewódzkiego Szpitala w Kaliszu:
Ciekawym zjawiskiem jest tzw. fizjologiczny refluks żylny nasilający się w ciąży, związany z relaksacją ściany żylnej w wyniku zmian hormonalnych oraz zmiany warunków hemodynamicznych, bez uszkodzenia zastawek żylnych. Zjawisko to ustępuje w trakcie połogu.
🧫 Wzmożona produkcja czynników molekularnych
W ciąży dochodzi do zwiększenia wydzielania:
📈 prolidazy
📈 MMP-2 i MMP-9
📈 HIF
📈 czynników transkrypcyjnych
📈 czynników krzepnięcia 🩸
📈 endoteliny-1
📈 warstwy środkowej, błony zewnętrznej i wewnętrznej
📈 komórek tucznych
Oprócz czynników związanych z samym obiegiem krwi krążącej dochodzą dodatkowo zmiany w składzie osocza typowe dla okresu ciąży. Jest to m.in. wzrost stężenia fibrynogenu i VII, VIII, IX i X czynnika krzepnięcia oraz czynnika von Willenbranda Czynniki te odpowiadają za zwiększenie krzepliwości krwi, a co za tym idzie, zwiększają ryzyko zakrzepicy żylnej.
🧬 Czynniki genetyczne
U kobiet, u których w rodzinie występują żylaki, zwiększa się ryzyko pojawienia się żylaków w ciąży.
🕐 Krótkie odstępy między kolejnymi ciążami
Ciąże występujące jedna po drugiej sprawiają, że organizm kobiety ma zbyt krótki czas na regenerację. Duże obciążenie zmianami ciążowymi ponowione już po krótkim czasie od poprzedniego porodu może zwiększyć ryzyko wystąpienia żylaków.
🤰🦵 Jakie są objawy żylaków u kobiet ciężarnych?
Najczęstsze objawy żylaków kończyn dolnych to:
🕸️ pajączki naczyniowe
🌐 widoczne żyły siatkowe i zgrubienia w przebiegu żył (typowe objawy wizualne żylaków)
⚖️ uczucie ciężkości nóg
💧 obrzęki kończyn dolnych
🦵 bóle nóg (zwłaszcza łydek)
⚡ skurcze łydek
🩹 owrzodzenia żylne
Gdy tylko pojawi się choć jeden z tych objawów, należy omówić go z lekarzem. Ważne jest wczesne leczenie żylaków ze względu na wzrost ryzyka powikłań w ciąży. ⚠️ Do powikłań żylaków należą m.in. zakrzepica żylna i zatorowość płucna. 🫁
🔴 Czy w czasie ciąży mogą pojawić się żylaki w okolicach intymnych?
Żylaki sromu w ciąży są również zjawiskiem, na który wpływ mają typowe zmiany zachodzące w organizmie kobiety ciężarnej. Powiększona macica uciska na żyły w obrębie miednicy. Ten mechaniczny ucisk łącznie z innymi typowymi w ciąży zmianami w układzie krążenia i hormonalnym może spowodować, że pojawią się żylaki okolic intymnych. Częste są także żylaki odbytu w ciąży, powstające w podobnym mechanizmie.
Żylaki sromu może zauważyć lekarz ginekolog. Objawy żylaków sromu mogą być odczuwalne jako bolesne zgrubienia. Może wystąpić także ból podczas oddawania moczu i przy wypróżnianiu. Ważne, aby objawy te ocenił lekarz.
Leczenie żylaków w ciąży
W ciąży konieczne jest odpowiednie leczenie żylaków. Nie wszystkie metody leczenia żylaków są możliwe do zastosowania w ciąży. Niektóre sposoby na żylaki wdraża się już w ciąży, inne dopiero po porodzie (takie jak np. skleroterapia czy laseroterapia).
🩺 Aby dostosować sposób leczenia, konieczna jest konsultacja z ginekologiem. Potrzebna jest także konsultacja z flebologiem lub chirurgiem naczyniowym. Lekarze tych specjalizacji (podobnie jak lekarz radiolog) mogą wykonać badanie USG Dopplera. Badanie to jest bardzo ważne, gdyż może wykryć takie powikłania żylaków kończyn dolnych, jak np. obecność zakrzepu. Doppler żył kończyn pokaże też funkcję zastawek żylnych i przepływy naczyniowe.
Na podstawie tego lekarz dobierze sposób leczenia.
🩺 Sposoby na obrzęki, żylaki i skurcze nóg w czasie ciąży
Jakie środki łagodzące na żylaki można stosować w ciąży?
Metody leczenia żylaków możliwe do zastosowania w ciąży to m.in:
🧦 Kompresoterapia
Polega ona na stosowaniu stopniowanego ucisku w kończynach. Do tego służą specjalne pończochy uciskowe. Generują one największy ucisk w okolicach stóp i stawów skokowych. Im bardziej w górę, tym ucisk maleje. Najmniejszy ucisk w pończochach uciskowych odczuwany jest w udach.
Pończochy uciskowe występują w dwóch wariantach (stopniach ucisku) - o stopniu ucisku w każdym przypadku powinien zadecydować lekarz.
Dzięki stopniowanemu uciskowi krew nie zalega w dolnych partiach nóg, lecz stale jest wypychana w górę, aby krążyła w obiegu. Pomaga to zapobiegać zakrzepicy żylnej spowodowanej zaleganiem krwi w dolnych partiach ciała.
🧴 Żele łagodzące objawy żylaków
O tym, który żel na żylaki można zastosować w ciąży w danym przypadku, należy porozmawiać z lekarzem. Istotne jest to, czy substancje zawarte w żelu mogą wchłaniać się do krwioobiegu i przenikać przez łożysko.
Żele łagodzące objawy żylaków najczęściej mają działanie lekko chłodzące, dające odczucie ulgi zwłaszcza gdy występują obrzęki kończyn dolnych, skurcze łydek i uczucie ciężkości nóg.
🥗 Prawidłowa dieta w ciąży
U kobiet w ciąży mających żylaki bardzo ważny jest też sposób odżywiania się. Zaleca się przede wszystkim picie odpowiedniej, zaleconej przez lekarza ilości niegazowanej wody mineralnej i ograniczenie soli. 🧂
Warto przy tym pamiętać, że chodzi o sól nie tylko dodawaną do potraw, ale też tę, co do której nie zawsze mamy świadomość jej zawartości. Znajduje się ona w dużych ilościach m.in. w żywności wysokoprzetworzonej, daniach gotowych oraz przetworach mięsnych i rybnych z puszki. Sól w nadmiernych ilościach może wzmagać obrzęki kończyn dolnych. Ponadto dodatkowo może podnosić ciśnienie tętnicze krwi. Dlatego warto ją ograniczyć, zwłaszcza będąc w ciąży i mając żylaki.
🚶♀️ Aktywność fizyczna w ciąży
Odpowiednio dopasowany ruch podczas ciąży ma na celu m.in. zapobieganie zalegania krwi w kończynach dolnych. O rodzaju i stopniu zalecanej aktywności powinien zadecydować ginekolog. Zależy to m.in. od tego, czy ciąża przebiega prawidłowo i od stopnia aktywności fizycznej sprzed ciąży.
Aktywności zalecane w ciąży to np. spacer, specjalne ćwiczenia dla kobiet w ciąży, ćwiczenia w wodzie, jazda na rowerze stacjonarnym. Aktywność należy jednak zawsze dostosować do zaleceń lekarza i fizjoterapeuty.
🤰💤 Prawidłowa pozycja do snu
Zalecaną pozycją do snu dla kobiet w ciąży, dobrze wpływającą na przepływy naczyniowe jest spanie na lewym boku. Przed sobą należy ułożyć specjalną długą poduszkę. Służy ona do ułożenia na niej górnoleżącej ręki i nogi. Dzięki zastosowaniu takiej poduszki jedna noga nie uciska na drugą w leżeniu bokiem, przez co zapobiega się blokowaniu przepływu krwi w kończynach dolnych. Z kolei sama pozycja leżenia na boku lewym jest zalecana ze względu na odciążenie żyły głównej dolnej. Ma to duże znaczenie zwłaszcza w czasie ciąży.
🤲 Fizjoterapia i osteopatia
Fizjoterapeuta oraz osteopata mogą wesprzeć organizm kobiety w ciąży, zarówno w przystosowaniu się do zachodzących w nim zmian, jak i w przygotowaniu do porodu. Mogą wykonać drenaż limfatyczny przy obrzękach, wskazać bezpieczne ćwiczenia, korzystną pozycję do snu i pomóc wykształcić nawyki zdrowe dla krążenia żylnego.
Przeczytaj też nasz artykuł: "Badanie kobiety w ciąży okiem osteopaty".
🛡️Jak zapobiegać żylakom w ciąży?
Zapobieganie żylakom powinna wdrożyć każda kobieta w ciąży, nawet jeśli nie ma aktualnie żadnych ich objawów. W jaki sposób można zmniejszyć ryzyko rozwoju żylaków? Na wiele czynników nie mamy wpływu, gdyż wiążą się one z fizjologią ciąży. Warto jednak z dużą uwagą podejść do modyfikowanych czynników ryzyka żylaków.
🪑🚶♀️Jak wiemy, powstawaniu żylaków sprzyjają m.in. długotrwałe siedzenie i długotrwałe stanie. Warto więc przyjrzeć się temu, czy takich pozycji nie przyjmujemy zbyt często w ciągu dnia. Jeśli tego wymaga nasza praca, warto co jakiś czas przejść się choć kilka kroków. W przerwach podczas siedzenia można także wykonać kilka prostych ćwiczeń usprawniających krążenie krwi w nogach. Bezpieczne nawet dla kobiet ciężarnych są krążenia stóp, poruszanie stopami góra-dół i zgięcia oraz wyprosty kolan. Warto regularnie spacerować, jeżeli przebieg ciąży na to pozwala.
Aktywność fizyczna w ciąży to świetny element profilaktyki wielu dolegliwości, gdy jest ona prawidłowo dostosowana. Dlatego najbezpieczniej, gdy odbywa się pod kontrolą fizjoterapeuty.
🥗💧 Jak już wspominaliśmy przy leczeniu żylaków, w ich zapobieganiu także duże znaczenie ma odpowiednia dieta w ciąży. Zmniejszenie podaży soli, prawidłowe nawadnianie się i dostarczanie wszystkich niezbędnych składników odżywczych mają duże znaczenie dla układu krążenia.
🤲 W zapobieganiu żylakom w ciąży pomocna może być także fizjoterapia i osteopatia. Działania fizjoterapeuty i osteopaty to również wspomaganie pracy organizmu kobiety w fizjologicznie przebiegającej ciąży. W obliczu tak wielu zmian, jakie w tym czasie zachodzą wsparcie osteopatyczne może wiele znaczyć. Osteopata pomoże zadbać o krążenie żylne i limfatyczne, pokaże jak zapobiegać zaleganiu krwi w dolnych partiach ciała i wyrówna napięcia w tkankach.
Warto pamiętać, że żylaki to coś więcej niż problem estetyczny. Dlatego tak ważna jest profilaktyka ich wystąpienia i prawidłowe leczenie.
Bibliografia:
Mariola, R. L., Jarosław, K., & Bręborowicz Grzegorz, H. (2012). Czynniki ryzyka rozwoju niewydolności żylnej kończyn dolnych w ciąży–część I. Ginekol Pol, 83, 939-942.
Skorupińska, A., & Sekuła, N. (2017). Zmiany zachodzące w organizmie kobiety w ciąży. Kosmetologia estetyczna, 3(6), 283-286.
Fuerst, N., & Adamczewska, K. (2017). Znaczenie aktywności fizycznej i zalecane formy ćwiczeń ruchowych u kobiet w ciąży. Sport and Tourism Central European Journal, 16(3), 139-151.
Krasiński, Z., & Krasińska, B. (2023). Leczenie wczesnego stadium zaawansowania przewlekłej choroby żylnej–standardy postępowania w 2023. Polish Journal of Surgery, 95(1), 64-69.
Jabłoński, M. (2024). Żylaki odbytu–możliwości terapeutyczne. Lek w Polsce, 397(6), 27-33.
BOWMAN, Z., & BRANCH, D. W. Profilaktyka przeciwzakrzepowa w czasie ciąży.
